TENS bij COPD: Kan stimulatie van de ademhalingsspieren helpen?
Ademhalen is iets wat je normaal gesproken niet merkt. Het gaat vanzelf, tot het ineens moeilijk wordt. Als je COPD hebt, weet je hoe vermoeiend het kan zijn om gewoon even adem te halen.
Je longen werken minder goed en je ademhalingsspieren – de spieren die je helpen bij het in- en uitademen – moeten veel harder werken.
Ze raken snel vermoeid, wat weer leidt tot benauwdheid en een beperkte bewegingsvrijheid. TENS (Transcutane Elektrische Neurostimulatie) is een techniek die je vaak kent voor het bestrijden van pijn, maar er is een specifieke variant die zich richt op de ademhalingsspieren: Respiratoire Neuromusculaire Elektrische Stimulatie (RNES). Dit is geen wondermiddel, maar het kan een krachtige ondersteuning zijn in je revalidatieproces thuis.
Wat is TENS voor de ademhalingsspieren precies?
Standaard TENS-apparaten stimuleren de zenuwen onder je huid om pijn te blokkeren. Als we praten over TENS bij COPD, hebben we het meestal over een speciale toepassing die gericht is op het trainen van de spieren, niet alleen het stillen van pijn.
Dit wordt vaak RNES genoemd, of respiratoire spierstimulatie. Je plakt elektrodes op je borst of rug, specifiek op de plekken waar de belangrijkste ademhalingsspieren zitten: de borstspieren en de intercostale spieren (de spieren tussen je ribben). Het apparaat stuurt dan een laagfrequente stroompje naar die spieren.
Die stroom zorgt ervoor dat de spieren samentrekken, net zoals ze dat doen bij een normale ademhaling, maar dan gecontroleerd en gestimuleerd door het apparaat.
Het voelt een beetje als een ritmische tinteling of een lichte klop. Het doel is simpel: de spieren sterker en uithoudingsvermogen geven, zodat je ademhaling minder inspanning kost.
Deze vorm van stimulatie is geen vervanging voor medicijnen, maar een aanvulling op je revalidatie.
Waarom is dit zo belangrijk bij COPD?
Bij COPD zijn je longen beschadigd. Lucht blijft langer in de longen (hyperinflatie), waardoor de ademhalingsspieren in een ongunstige positie komen te staan. Ze zijn minder sterk en raken sneller oververmoeid.
Een vermoeide spier kan minder zuurstof opnemen en minder koolzuur afgeven. Dit leidt tot een vicieuze cirkel: je wordt benauwd, je beweegt minder, en je spieren verzwakken verder.
Thuis revalidatie met elektrische stimulatie helpt deze spieren te versterken zonder dat je hoeft te sporten op een manier die te zwaar is voor je longen. Het verhoogt de doorbloeding en verbetert de zuurstofopname in de spieren zelf.
Onderzoek toont aan dat patiënten na een aantal weken training met RNES een betere ademhalingsspierkracht hebben. Dit resulteert in minder kortademigheid tijdens dagelijkse activiteiten zoals traplopen, stofzuigen of zelfs gewoon praten. Stel je voor dat je ademhalingsspieren een beetje zijn als een motor die moet worden onderhouden.
Als je deze spieren niet traint, roesten ze vast. Met elektrische stimulatie geef je ze regelmatig een "werkje", waardoor ze soepel en sterk blijven.
Het is een veilige manier om je conditie te verbeteren zonder je longen te overbelasten.
Hoe werkt de stimulatie in de praktijk?
De meeste apparaten die geschikt zijn voor respiratoire spierstimulatie werken met kanalen.
Je hebt vaak een apparaat met 2 of 4 kanalen, wat betekent dat je meerdere plekken tegelijkertijd kunt stimuleren. Bij COPD is het vaak het effectiefst om de ademhalingsspieren te stimuleren tijdens de inademing (inspiratie) of een vast ritme.
- Op de borst: Net onder het sleutelbeen, gericht op de borstspieren (pectoralis major).
- Op de rug: Aan de zijkant van de wervelkolom, ter hoogte van de bovenrug, voor de dieper liggende ademhalingsspieren.
Je plakt de elektrodes op de volgende plekken: De meeste moderne TENS/EMS apparaten voor revalidatie hebben speciale programma’s voor "Respiratoire" of "Ademhaling". Bijvoorbeeld de Compex Sp 4.0 of de Beurer EM 80 (hoewel die laatste meer gericht is op pijn, zijn er varianten met ademhalingsprogramma's). Een specifiek apparaat voor deze doeleinden is de PowerDot 2.0 Duo, die via een app te besturen is en specifieke protocollen biedt voor spierstimulatie. Het programma stuurt een signaal dat ritmisch samenvalt met je ademhaling.
Je voelt een lichte spanning op het moment dat je inademt. Dit helpt je om dieper en rustiger te ademen, zonder dat je er fysiek moe voor wordt.
Een sessie duurt meestal 20 tot 30 minuten. Je kunt dit prima thuis doen terwijl je rustig op de bank zit of een boek leest. De instellingen zijn cruciaal.
De juiste frequentie en intensiteit
Te hoge intensiteit kan de spieren overbelasten, te laag heeft geen effect. Voor ademhalingsspieren wordt vaak gewerkt met een frequentie tussen de 30 en 50 Hz en een pulsbreedte van 200-400 microseconden.
Je begint altijd met een lage intensiteit en bouwt dit langzaam op totdat je een duidelijke, ritmische spiercontractie voelt zonder pijn.
Een handige tip: adem actief mee in met de stimulatie. Op het moment dat het apparaat aanzet (de spier laat samentrekken), adem je in. Op het moment dat het uitzet, adem je uit. Dit zorgt voor een betere coördinatie tussen je hersenen en de gestimuleerde spieren, wat ook helpt bij het verminderen van spierspanning.
Welke apparaten zijn geschikt en wat kosten ze?
Niet elk TENS-apparaat is geschikt voor spierstimulatie (EMS) bij ademhaling. Je hebt een apparaat nodig dat zowel TENS als EMS ondersteunt en bij voorkeur een programma heeft voor respiratoire spiertraining.
- PowerDot 2.0 Duo (Smart EMS/TENS): Dit is een compact apparaat dat via Bluetooth op je telefoon wordt aangestuurd. De app bevat specifieke programma’s voor spieropbouw en ademhalingstraining (hoewel je voor ademhaling soms een aangepast protocol moet selecteren). Het is licht, draagbaar en zeer gebruiksvriendelijk voor beginners. Prijsindicatie: €199 - €249.
- Beurer EM 80: Een klassieke EMS-unit met 4 kanalen. Hoewel dit apparaat vaak voor spieropbouw wordt gebruikt, is het veelzijdig genoeg om lage frequenties in te stellen die geschikt zijn voor ademhalingsspieren (mits je de handleiding goed leest). Prijsindicatie: €80 - €120.
- Compex Sp 4.0: Een professioneel apparaat dat vaak door fysiotherapeuten wordt gebruikt, maar steeds vaker thuis wordt ingezet. Het heeft een specifiek programma voor "Respiratoire training" en "Capaciteit". Dit is een zwaardere investering, maar zeer compleet. Prijsindicatie: €350 - €500.
- Slendertone Connect Abdomen: Hoewel dit een buiktrainer is, gebruiken sommige gebruikers de elektrodes op de borst voor lichte stimulatie, maar dit is minder specifiek voor COPD. Voor ademhaling is een 4-kanaals unit vaak beter.
Hieronder een overzicht van geschikte opties voor thuisgebruik, specifiek gericht op de Nederlandse markt en de niche van fysiotherapie-apparatuur. Voor COPD is het raadzaam om een apparaat te kiezen met minimaal 2 kanalen, zodat je zowel de borst- als de rugspieren gelijk kunt stimuleren. De duurdere modellen (Compex) hebben vaak voorgeprogrammeerde programma's die het makkelijker maken om de juiste frequentie te vinden zonder zelf te hoeven sleutelen.
Accessoires en elektrodes
Voor ademhalingsspieren zijn grotere elektrodes (rond of rechthoekig) vaak prettiger dan kleine punt-elektrodes, in tegenstelling tot de specifieke elektroden voor de nervus vagus.
Gebruik elektrodes met een oppervlakte van minimaal 45 cm². Een setje van 4 elektrodes kost ongeveer €15 tot €25. Zorg dat je ze op een schone, droge huid plakt, en wissel de plekken af om huidirritatie te voorkomen.
Praktische tips voor thuisgebruik
Wil je beginnen met TENS/EMS voor je ademhaling? Hier zijn concrete